معرفی سیستم :
تنوع روزافزون بازار تجهیزات و افزایش تقاضا و انتظارات پزشکان و بیماران برای انتخاب و به کارگیری فناوری های جدید، منجر به افزایش لجام گسیخته هزینه های خدمات سلامت ایران به ویژه در بخش درمان شده است .
حرکتها و مداخلاتی که با هدف افزایش کارایی از طریق بهبود روشهای انتخاب و استفاده از تجهیزات در نظامهای سلامت طراحی میشوند، رهیافتی برای کنترل منطقی هرینه ها و ارتقا مدیریت خدمات سلامتی به حساب می آیند که ارزیابی و مدیریت فناوری از جمله آنها است.
این پژوهش بر آن است تا با شناسایی وضعیت موجود نظام مدیریت تجهیزات پزشکی حاکم بر کشور ایران، به ارائه مدلی بهبود یافته برای انتخاب و استفاده مناسب از تجهیزات بپردازد .در این راستا از روشی منسجم برای شناخت، آنالیز و طراحی سیستم (SSADM) بهره برده و ابزار مصاحبه های اکتشافی، تکمیلی و تاییدی مبتنی بر پرسشنامه ساخت یافته را به کار گرفته است تا پس از مستند سازی مرحله شناخت در قالب نمودار جریان داده ها (DFD) و تحلیل نقاط وضع موجود در نظام مدیریت تجهیزات پزشکی ایران با رویکرد مداخله ای و اصلاحی مستند به شناخت تیم پروژه از الگوی HTAM ، به طراحی مدلی جامع و فراگیر برای ساختار مدیریتی انتخاب و بهکارگیری تجهیزات پزشکی در ایران بپردازد.
برخی از یافته های فاز شناخت عبارتند از : ضعف در سیاستگذاری و برنامه ریزی تجهیزات پزشکی کشور به عنوان جزء لا ینفک و ابزار دستیابی به اهداف و سیاستهای سلامت، غلبه خواسته ها و سلایق افراد بر روشهای علمی ارزیابی و اولویت سنجی در انتخاب و خرید تجهیزات، عدم دسترسی سیاستگذاران و تصمیم گیرندگان به اطلاعات معتبر در زمینه ابعاد کارایی، اثربخشی و ایمنی تجهیزات و آثار احتمالی بهکارگیری آنها بر سیستم سلامت ایران، فقدان برنامههای مالی سالیانه خرید و نگهداشت تجهیزات و اولویت گذاری تجهیزات مورد نیاز برای جذب منابع اهداکنندگان و فقدان سیستمهای مانیتورینگ، کنترل و بازخورد اطلاعات تجهیزات .
درنهایت با توجه به تحلیل سیستمیک وضعیت موجود و تلفیق نتایج با مستندات موجود پیرامون مدیریت تجهیزات پزشکی و مدل ارزیابی فناوری سلامت و اصول مدیریت سازمانی، مدلی جامع و فراگیر برای مدیریت سیستم انتخاب و بهکارگیری تجهیزات پزشکی در ایران ارائه شده است.
اگرچه بهکارگیری این مدل نیازمند ظرفیت سازی وتامین پیش نیازهای آن است، گامی موثر در زمینه سازی تصمیم گیری منطقی برای خرید و استفاده از تجهیزات و ارتقا مدیریت خدمات سلامتی در ایران خواهد بود.
سهم قابل توجهی از منابع کمیاب بخش سلامت ایران به خرید و استفاده از تجهیزات پزشکی اختصاص مییابد، به طوری که این رقم معادل 35 % هزینه های درمانی یعنی
بزرگترین گروه هزینهای بخش سلامت کشور در سال 1385شده است، این در حالی است که در مورد استفاده اثربخش از تجهیزات پزشکی موجود و انتخاب و استفاده مناسب از موجودی سرمایه تجهیزات پزشکی تردید وجود دارد.
شناخت وضعیت موجود نظام سلامت در حیطه ارزیابی و انتخاب فناوری به ویژه تجهیزات پزشکی و طراحی مدل سیستمی انتخاب و بهکارگیری تجهیزات پزشکی از جمله محورهای برنامه کشوری اصلاح نظام سلامت ایران بوده که در این مطالعه بدان پرداخته شده است .
روشها
مطالعه حاضر بر روش تحلیل و طراحی نظام یافته سیستم SSADM استوار است که ازطریق مصاحبه های اکتشافی، تاییدی و تکمیلی با خبرگان و کارشناسان مدیریت تجهیزات پزشکی در کلیه واحدها و سازمانهای ذیربط به بررسی سیستم موجود میپردازد.
همچنین گروه مطالعه تلاش کرده تا با بررسی گسترده متون بین المللی پیرامون ارزیابی و مدیریت فناوری سلامت و نظرهای مشاوران بین المللی سازمان جهانی بهداشت، در طراحی مدل جدید از مجموعه شواهد جهانی بهره گیرد.
پرسشنامه ساخته شده برای شناخت وضع موجود مدیریت تجهیزات پزشکی درجمع آوری داده ها از طریق مصاحبه با 28 تن از مدیران و کارشناسان منتخب از جامعه آماری 83 نفری افراد درگیر در سیستم مدیریت تجهیزات کشور استفاده شده است .
اطلاعات به دست آمده از طریق 10 مصاحبه تاییدی و تکمیلی صحه گذاشته شد و در قالب نمودار جریان داده ها DFD نمایش داده شد.
سپس بر پایه مدل مفهومی مطالعه با تکیه بر دو اصل بهینه سازی ارزیابی، انتخاب و بهکارگیری تجهیزات از طریق مقایسه با شواهد موفق سازمان جهانی بهداشت و سایر کشورها ودیگری ارتقا سیستم مدیریت تجهیزات به ویژه ساختار سازمانی آن بر پایه تحلیل سیستمی نمودار جریان داده ها، تحلیل وضع موجود صورت گرفت.
برای طراحی مدل جدید از مبانی ارزیابی و مدیریت فناوری سلامت HTA Mاستفاده شده و رویکرد طراحی ساختار سازمانی جدید به صورت فرایندگرا و حذف اجزا کم ارزش و جایگزینی آنها با فرایندهای محوری با ارزش شبیه نیازسنجی، ارزیابی فناوری و نگهداشت سطح مطلوب عملکرد فناوری سیستم مدیریت تجهیزات به کار گرفته شده است
همچنین سطوح ساختار سازمانی، روابط ساختاری، سطوح تصمیم گیری و پیش نیازهای اجرای مدل جدید در نتایج پژوهش، تبیین شده است.
نتایج
مهمترین نتایج فازشناخت وضع موجود مدیریت انتخاب و بهکارگیری تجهیزات پزشکی در ایران عبارتند از :
در حیطه سیاستگذاری و برنامه ریزی انتخاب و بهکارگیری فناوری تجهیزات، به ارتباط بین اهداف و سیاستهای بخش مدیریت تجهیزات پزشکی با اهداف و سیاستهای سلامت وزارت متبوع توجه نشده است، به گونه ای که بخش اعظم سرمایه گذاری برای خرید و بهره مندی از دستگاهها، تابع تقاضای ناشی از سلایق مدیران، پزشکان و ارائه کنندگان بخش خصوصی و دولتی است که تابع اهداف و برنامه های توسعهای سلامت که توسط وزارت بهداشت تعیین میشود نبوده یا کمک چندانی به تحقق آنها نمی کند.
مجموعه عمومی سلامت کشور، برنامه مدون و روشنی برای جهت دهی سرمایه تجهیزاتی کشور با اولویتهای کشوری بخش سلامت ندارد ولی به طور مقطعی یا بر اساس مورد، به تصمیمگیری در خصوص تناسب خرید دستگاهها با شرایط روز خدمات سلامت میکند.
نکته مهمی که باید به آن توجه شود این است که چنانچه در چارچوب سیاستها و برنامه ریزی های کوتاه مدت و بلند مدت توسعه خدمات سلامت، اولویت های خرید یا جایگزینی فناوریها برای تحقق اهداف وعملیات مورد نظر مدیران ارشد تدوین شود، به تخصیص بهتر منابع و جلوگیری از هدایت صرف این گروه از هزینه ها توسط ارائه کنندگان خواهد انجامید.
رویکرد فعلی سازمانی و ساختار تشکیلاتی مدیریت تجهیزات، مبتلا به حجم گسترده ای از وظایف غیر شفاف اداری در قالب روابط پیچیده سازمانی است که ارزش افزوده کمی در افزایش کارایی و بهره وری تجهیزات دارد.
این وظایف باید با فرایندهای محوری مدیریت تجهیزات از جمله ارزیابی نیاز جامعه و ارائه کنندگان خدمات به فناوری تجهیزات و کمک به انتخاب بهترین گزینههای سرمایهگذاری تجهیزات از حیث اثربخشی بالینی، هزینه اقتصادی، ایمنی و تطابق با سیستم سلامت ایران جایگزین شود.
ارزیابی و انتخاب فناوری در شرایط کنونی به بررسی وجود تاییدیههای کیفی سازمانهای خارجی برای دستگاه، قیمت و خدمات پس از فروش محدود میشود، این درحالی است که نیاز جدی کشور به ارزیابی آثار بالینی، اقتصادی و سازمانی (میزان افزایش هزینهها در مقایسه با نتایج بالینی مثبت و میزان عوارض جانبی تحمیلی به بیمار) ناشی از استفاده از برخی دستگاهها محسوس است .رقابت بیمارستانها و کلینیک ها در تملک فناوریهای جدید به منظور جذب بیماران در بخش خصوصی و جذب منابع در بخش
دولتی - که عموما از ضرورت استفاده و منافع و مضار خدمات این دستگاهها بیاطلاع هستند - فارغ از بار هزینه های تحمیلی به بیمار و دولت، پدیدهای است که گریبان گیر خدمات سلامت ایران و بسیاری از کشورهای در حال توسعه شده است.
ارزیابی فناوری میتواند در سطوح ابتدایی به صورت پیش ارزیابی و درسطح ملی به صورت پیشرفته توسط طیفی از متخصصین در گروههای کاری کوچک در بیمارستانها تا موسسات پژوهشی کشوری ارزیابی فناوری سلامت Technology Assessment Agency Health صورت پذیرد.
یافته های فاز شناخت این مطالعه در قالب نمودارهای جریان داده ها DFDs در سطوح اداره کل مرکزی تجهیزات پزشکی وزارت، دانشگاه علوم پزشکی و بیمارستان ترسیم شده است و تحلیل لایه ای و سیستمی از آنها صورت گرفته است.
سپس مدل جدید برای هرسه سطح شامل ساختار، روابط افقی و عمودی سازمانی و فرایندها و روال ارزیابی و انتخاب فناوری در سطوح سازمانی سیستم سلامت تدوین شد و با مشارکت مجدد خبرگان مورد نقد و بازبینی قرار گرفته است.
نتیجه گیری
ظرفیت سازی برای اجرای آزمایشی مدل جدید میتواند زمینه ارتقا سازمان و روال مدیریت انتخاب و کاربرد تجهیزات در ایران را فراهم کند.
همچنین این مدل قابلیت بومی سازی و استفاده در کشورهای هم تراز از نظر توسعه یافتگی مدیریت سلامت را دارد.
ظرفیت سازی برای اجرای آزمایشی مدل جدید میتواند زمینه ارتقا سازمان و روال مدیریت انتخاب و کاربرد تجهیزات در ایران را فراهم کند.
پیشنهادات با توجه به این که مداخلات اصلاحی این چنینی در نظام سلامت نیازمند پژوهشها و مداخلات کاربردی در کلیه ابعاد تاثیر گذار بر موضوع تغییر است توصیه میشود: برنامه آموزش سیاستگذاران و مدیران ارشد و میانی سیستم در قالب یک مجموعه آموزشی ارزیابی و مدیریت فناوری سلامت ویژه مدیران، با هدف انتقال ایده و نهادینه سازی آن صورت پذیرد. برای تبیین نیاز تکنولوژیک بخش سلامت، بسته های خدمات Benefit Packages باید فناوری مورد نیاز هر خدمت یا گروهی از خدمات در هر سطح از ارائه کنندگان را شامل شوند.
تصویب و تدوین بسته خدمت در یک مجموعه و لیست تجهیزات در مجموعه دیگر و تخصیص منابع مالی در جزیره سازمانی دیگر حلقه های مدیریت فناوری سلامت را از یکدیگر می گسلد و توان هدایت و کنترل منابع به سمت اولویتها را از دست مدیران خارج میکند . در برنامه های استراتژیک و عملیاتی سازمانهای سلامت به اولویتهای فناوری مورد نیاز و بهکارگیری ابزار ارزیابی علمی و انتخاب فناوری به صورت نهادینه پرداخته شود تا ضمانتی برای تحقق اهداف استراتژیک که عمدتا نیازمند بهکارگیری فناوری هستند باشد.
در غیر این صورت برنامه ها و سیاستهای کتبی به یک سو و پول و سرمایه سازمان سلامت به سوی دیگر نشانه میگیرند. نرم افزار پشتیبان نظام مدیریت تجهیزات با قابلیت دستیابی به اطلاعات چرخه حیات تجهیزات اعم از : خدمات و فناوری مورد نیاز در هر سطح، موجودی تجهیزات، وضعیت نگهداشت، تخصیص منابع به تجهیزات و هزینه یابی در ابعاد خرید، آموزش نیروی کاربر، نصب، تعمیرو نگهداری، خروج دستگاه از سیستم از طریق وزارت متبوع طراحی و در واحدهای زیر مجموعه به طور شبکه نصب شود. فعالیتهای پژوهشی و اجرایی مربوط به نهادینه سازی HTA M در ایران مورد حمایت واقع شده و نیاز به مطالعه ارزیابی و انتخاب قبل از صرف هزینه های گزاف برای خرید معدود تجهیزات پیشرفته گرانقیمت یا خرید متنابه و گسترده تجهیزات سبک توسط یک گروه مرجع پژوهشی در دستور کار مدیران نظام سلامت قرار گیرد امکان سنجی نرم افزار سیستم : برنامه تحت زبان ویژال بیسیک نوشته خواهد شد و پایگاه داده ی آن توسط نرم افزار اوراکل طراحی می شود (به دلیل بکار بردن اوراکل در تمام سیستم های دولتی از سال 1381 به بعد) سخت افزار سیستم : سیتم ها باید پنتیوم 4 به بالا و هر کدام مجهز به دستگاه چاپگر و کارت شبکه (onboard) و سیستم ها با توپولوژی ستاره ای به یکدیگر متصل باشند (همچنین این توپولوژی شامل کابل کواکسیال رده 5 باشد و بهتر است بجای هاب از سوئیچ استفاده شود ).
برآورد هزینه و زمان : پروژه مکانیزه کردن اداره کل تجهیزات پزشکی به سه متخصص برنامه نویسی نیاز دارد که در مدت زمان سه ماه که مطابق است با 22 روز کاری در هر ماه برای سه نفر 66 روز کاری با احتساب 8 ساعت کار روزانه معادل می شود با 1584 ساعت کار .
اگر هر ساعت کار یک برنامه نویس ، 20000 ریال محاسبه شوود ، هزینه ی تیم برنامه نویسی معادل 31680000 ریال خواهد بود .
35% قیمت تمام شده ی تیم برنامه نویسی معادل 11088000 ریال به مبلغ کل اضافه می گردد که به عنوان سود پروژه برای شرکت خواهد بود .
مبلغ اعلامی برای ارائه نرم افزار به مدیر عامل اداره تجهیزات پزشکی 43000000 ریال خواهد بود .
هزینه دستگاهها (4 کامپیوتر و 4 چاپگر ) و تجهیزات شبکه معادل 34000000 ریال خواهد بود .
مصاحبه مصاحبه باید با افراد زیر انجام شود : 1) مصاحبه با مدیر عامل 2) مصاحبه با متخصص تولید در مصاحبه با مدیر عامل باید نیازهای کلی اداره پرسیده شود .
در مصاحبه با مدیر تولید باید از نحوه ی کار پرسیده شود و ورود و خروج مواد و محصول و چرخه ی تولید مشخص شود .