مجموعه فرهنگی تاریخی نیاوران
در شمال شرق تهران (شمیرانات) قرار دارد.
شکل گیری آن به نخستین سالهای سلسله قاجار بازمی گردد.
این مجموعه که پس از انقلاب اسلامی به مجموعه ای موزه ای تبدیل شده است تا سال 1378 با مجموعه سعدآباد بطور مشترک اداره می گردید و از آغاز سال 1379 رسماًٌ مستقل شد.
اکنون با در بر گرفتن 5 موزه (کاخ اختصاصی نیاوران، کاخ صاحبقرانیه، کوشک احمدشاهی، موزه جهان نما، کتابخانه اختصاصی) و فضاهای فرهنگی دیگر همانند تالار آبی، سینمای اختصاصی و گالری جهان نما و همچنین باغ نیاوران که از باغهای سه گانه ییلاقی و بزرگ شمال قدیم بوده است جاذبه هایی از تاریخ، فرهنگ و طبیعت را به تماشا گذاشته است.
کاخ نیاوران،میزبان۲۳۰۰۰جلد کتاب
خبرگزاری انتخاب : عرفان قانعیفرد: کوچکترین نسخه موجود، کتاب دعائی در قطعبازوبندی (5/5 * 5/4سانتیمتر) و بزرگترین نسخه،قرآنی در قطع رحلی تیموری یا سلطانی(5/38 * 24سانتیمتر) هر دو به خط نسخ میباشد.
قدیمیتریننسخهخطی کتابخانه، دیوان حافظ (960 ه.
ق) به خطحسن کاتب شیرازی است.یکی دیگر از نمونههای ارزندهو جذاب این مجموعه، دعای امام جواد (ع) بررویطوماری از پوست آهو به طول 10 متر و عرض 7 سانتیمتراست
۱۸فروردین ماه ۱۳۸۶ساعت : ۲۶ , ۰۳
خبرگزاری انتخابامروز دوشنبه 10 مرداد 1384 - اول آگوستدوباره به کاخ نیاورانرفتهام و قرار است کهکتابخانه فرح پهلوی را ببینم؛ آقای رضا دبیرینژاد، مرابهمسئول فعلی کتابخانه - پروانه احدی - معرفی میکند.در رویمیز کناری هم آذر اسلامی مشغول خواندن نسخ خطی است،کناراثر هنری - هیچ- پرویز تناولی ایستادهام، از دور هم اثرهنری مستطیلیبا حجم واقعی اما از جنس نقرهای سزار با لوارچینی رخ مینمایاند؛کتابخانهای که 23000 جلد کتاب دارد،اما حدود 6700 جلد به زبان فارسیاست و اکثر کتابهایلاتین، زبان فرانسه، هر چند که زبانهایانگلیسی،ایتالیایی، آلمانی، روسی، لاتین و...
کتابهاییدیگر را تشکیل دادهاند.اطلس نفیسو یا اطلس
اثررا به آرامی ورق میزنم و بعد کتابرا برداشتم و ورق ورق نگاهشمیکنم
جالب است که بسیاری از نویسندگانخودشان - شخصا - کتاب را امضاء کردهاند وبه شاه وقت ایران ویا فرح دیباهمسر محمدرضا پهلویهدیهدادهاند؛ از منوچهر آتشی، عیسی صدیق، ذبیحا...
صفا،حسینقلی مستعان،ابوالحسن خلعتبری، سعید نفیسی، حبیبابلور، احسان یار شاطر ، پرویناعتصامی، محمد حجازی، آذر رهنما،رضا زادهشفق، احمد متین دفتری،غلامرضا رشید یاسمی، علیدشتی، بهمن مؤسس، وحید دستگردی،شاپور اردشیر ( جی ریپورتر، نصرا...
فلسفی، فخرالدین شادمان، ابراهیم پورداوود و غیرهآنسوی آب نیز از ریچارد فرای گرفته تا...
و بیشتر از همه جالبیدر امضای منوچهر آتشی شاعر معاصر بود و یا پرویناعتصامی،شاعره مشهور شاهزاده و گدا
که به یادگار فیلمی آماتوریهم تهیه کردم
اما واقعا خوشحال بودم که امضای شاپوراردشیر را یافتم، با موافقت مسئولکتابخانه، امضای او رااسکن کردم و پس از بازگشت به منزل به ناشرم ارسالنمودمکه بر روی جلد همان کتاب مشهور او – فرهنگ اصطلاحات فارسیبهانگلیسیمنتشر شده دانشگاه تهران - که تصحیح وویرایش کرده بودم استفاده کند
اما به گمانم – از نظرعلمی - تنها شخص راوی زنده ای که می تواند محققان تاریخ معاصرایران را در بازشناخت 11 سال آخر حکومت پهلوی در داخل کاخنیاوران یاری دهد خود " فرح دیبااست !چون هزاران عکس وسند پراکندهو ناشناخته – به هر زبانی ، در داخل کاخ وجوددارد ؛ اما اکثر توضیحات به چیزی شبیه قصه و داستان می ماند وواقعیت امر در پی زاویه پنهان است !در داخل این کاخ هزاران اتفاقرخ داده که جزیی از تاریخ معاصر ما هستند
هر چند کهاین کاخ شانس بس بزرگی دارد که انسان با شعور و خلاقی مانندمسعود صالحی مسئولیت آن را به عهده دارد ، اما واقعا این مجموعهرا باید کاوش علمی کرد ....
کاری که بدون تعارف و ملاحظه کاری باکتابسازی و و راوی گریو داستان سرایی برنمی آید و در کناردانش و آگاهی تاریخی ، زباندانی هم می خواهد و چه بسا مستلزم کارگروهی است و به طور انفرادی ، حتیاز چهره های نام آشناییمانند " خسرو معتضد ، عبدالله شهبازی ، دکتر باقر عاقلی ،نجاتی ، رسولی و حتی مسعود بهنودهم بر نمی آید!اینکار – کار یک هیئت علمی – تحقیقی تاریخی آکادمیک و روشمند استکه در کنار تاریخ دانهای معاصر ، آن 11 سال را بازکاویکند.
و حیف است که این سند ها از بین برود .مانند اسناد دفترشاه!
..که همه اوراقش پس از خروجش غیب شده اند !یا مانند منزلیکی از این افراد ، جوانهای پر شر و شور در تانکر بنزینش فروکردند
۱۸فروردین ماه ۱۳۸۶ساعت : ۲۶ , ۰۳ خبرگزاری انتخابامروز دوشنبه 10 مرداد 1384 - اول آگوستدوباره به کاخ نیاورانرفتهام و قرار است کهکتابخانه فرح پهلوی را ببینم؛ آقای رضا دبیرینژاد، مرابهمسئول فعلی کتابخانه - پروانه احدی - معرفی میکند.در رویمیز کناری هم آذر اسلامی مشغول خواندن نسخ خطی است،کناراثر هنری - هیچ- پرویز تناولی ایستادهام، از دور هم اثرهنری مستطیلیبا حجم واقعی اما از جنس نقرهای سزار با لوارچینی رخ مینمایاند؛کتابخانهای که 23000 جلد کتاب دارد،اما حدود 6700 جلد به زبان فارسیاست و اکثر کتابهایلاتین، زبان فرانسه، هر چند که زبانهایانگلیسی،ایتالیایی، آلمانی، روسی، لاتین و...
کتابهاییدیگر را تشکیل دادهاند.اطلس نفیسو یا اطلس اثررا به آرامی ورق میزنم و بعد کتابرا برداشتم و ورق ورق نگاهشمیکنم جالب است که بسیاری از نویسندگانخودشان - شخصا - کتاب را امضاء کردهاند وبه شاه وقت ایران ویا فرح دیباهمسر محمدرضا پهلویهدیهدادهاند؛ از منوچهر آتشی، عیسی صدیق، ذبیحا...
و بیشتر از همه جالبیدر امضای منوچهر آتشی شاعر معاصر بود و یا پرویناعتصامی،شاعره مشهور شاهزاده و گدا که به یادگار فیلمی آماتوریهم تهیه کردم اما واقعا خوشحال بودم که امضای شاپوراردشیر را یافتم، با موافقت مسئولکتابخانه، امضای او رااسکن کردم و پس از بازگشت به منزل به ناشرم ارسالنمودمکه بر روی جلد همان کتاب مشهور او – فرهنگ اصطلاحات فارسیبهانگلیسیمنتشر شده دانشگاه تهران - که تصحیح وویرایش کرده بودم استفاده کند اما به گمانم – از نظرعلمی - تنها شخص راوی زنده ای که می تواند محققان تاریخ معاصرایران را در بازشناخت 11 سال آخر حکومت پهلوی در داخل کاخنیاوران یاری دهد خود " فرح دیبااست !چون هزاران عکس وسند پراکندهو ناشناخته – به هر زبانی ، در داخل کاخ وجوددارد ؛ اما اکثر توضیحات به چیزی شبیه قصه و داستان می ماند وواقعیت امر در پی زاویه پنهان است !در داخل این کاخ هزاران اتفاقرخ داده که جزیی از تاریخ معاصر ما هستند هر چند کهاین کاخ شانس بس بزرگی دارد که انسان با شعور و خلاقی مانندمسعود صالحی مسئولیت آن را به عهده دارد ، اما واقعا این مجموعهرا باید کاوش علمی کرد ....
کاری که بدون تعارف و ملاحظه کاری باکتابسازی و و راوی گریو داستان سرایی برنمی آید و در کناردانش و آگاهی تاریخی ، زباندانی هم می خواهد و چه بسا مستلزم کارگروهی است و به طور انفرادی ، حتیاز چهره های نام آشناییمانند " خسرو معتضد ، عبدالله شهبازی ، دکتر باقر عاقلی ،نجاتی ، رسولی و حتی مسعود بهنودهم بر نمی آید!اینکار – کار یک هیئت علمی – تحقیقی تاریخی آکادمیک و روشمند استکه در کنار تاریخ دانهای معاصر ، آن 11 سال را بازکاویکند.
..که همه اوراقش پس از خروجش غیب شده اند !یا مانند منزلیکی از این افراد ، جوانهای پر شر و شور در تانکر بنزینش فروکردند مثلا از خاطرات فرح دیبا ، ورق پاره هایی دراینجا هست که با آنچه وی منتشر کرده است مغایر است !
وصدها اگر ومگر دیگر به هر حال ، در حین نگاه کردنم به اسبابو اثاثیه داخل کتابخانه؛ دبیرینژاد همتوضیح میدهد، گاهنگاهم به اوست، گاه گوشم به او،«کتابخانه اختصاصی کاخنیاوران در ضلع شرقی ساختمان کاخ در دوطبقه و یک زیرزمینبا زیربنای تقریبی 770 مترمربع در سال 1355 احداثشده استساختمان فوق که طراحی داخلی آن توسط عزیز فرمانفرمائیان وبه انجام رسیده، دارایویژگیهای متمایزی در نوع معماریو ساختار سازه میباشدشیوه به کار رفته در معماری این ساختمان براساسالگویرایج معماری مدرن در دهه 50 خورشیدی است.
ترکیبهوشمندانهشیشه و حجم سنگی، نمای شاخص این بنا را شکلداده است فضای داخلیساختمان در سه سطح جداگانه بهعملکردهای گوناگون کتابخانه اختصاصیافته است.
بخشهایاصلی کتابخانه مشتمل بر فضای مطالعه و قفسههایکتاب درطبقات همکف و اول قرار گرفته است جایگاه کتابدار وتحویلدار،آبدارخانه، اتاقهای صوتی/تصویری، همچنینسرویسهای بهداشتیاختصاصی و کارمندان دیگر فضاهای موجود راتشکیل میدهند.
علاوه براین بخش عمدهای از سطح زیر زمینبرای مخازن کتابها و تابلوهای نقاشیدرنظر گرفته شده استدسترسی به بنا از سه طریق جداگانه تامینشدهاست در طراحی داخل ساختمان ترکیب برنز و شیشهدر سطح زیادی به کاررفته است.
همچنین مجموعهای نفیس ازآثار حجمی و نقاشی هنرمندانایرانی و خارجی در دکوراسیونداخل کتابخانه به کار رفته است.یکی از عناصر شاخص تزئینیـ کاربردی کتابخانه ترکیب حجمی بزرگیشامل بیش از سه هزاراستوانه شفاف است که تامین روشنایی سقفی کتابخانهرا نیزبرعهده دارد مجموعه کتابخانه اختصاصی که پس ازبیست و پنج ماهکار علمی و دشوار (اسفند 1380 تا فروردینتوسط یک تیممتخصص به طور کامل شناسایی و ساماندهیشده است، حاوی بیست و سههزار جلد کتاب، پایاننامه،روزنامه، مجله (تک شماره یا دورههایصحافیشده)، بروشور وکاتالوگ است البته پیش از این نیزتلاشهایپراکندهای بین سالهای 1364 تا 1379 برایساماندهی این کتابخانه به عملآمده بود ولی در حد ثبتمجموعه متوقف ماند تا این که در سال 1380 و بااصرار وحمایت مهندس سید محمد بهشتی ریاست وقت سازمانمیراثفرهنگی ساماندهی به شکل جدی آغاز گردید مجموعه چاپی کتابخانهیاختصاصی نیاوران از یک سوبه خاطر کتابهای اهدایی از سراسر ایران وجهان و از سویدیگر به خاطر ادغام تمام کتابهای متعلق بهخانوادهسلطنتی (موجود در مجموعه) از لحاظ زبان و محتوابسیار متنوع است لیکنزبانهای اصلی مجموعه، فارسی وفرانسه و شاخصترین زمینه موضوعی آنادبیات، تاریخ و هنراست در میان این سه رشته کتابهای مربوط بهتاریخایران، ادبیات فرانسه و هنر نقاشی از غنای بیشتریبرخوردار است.چاپهای اول بسیاری از سفرنامههای به نام ومعتبر خارجیان به آسیا و ایراندر کتابخانه موجود است مجموعه نسبتاً کامل انتشارات دانشگاه تهران وبنیادفرهنگ ایران با صحافی اختصاصی به رنگ آبی سلطنتی، آثاربسیارمعتبر از نقاشان معروف دنیا بهویژه نقاشان قرن 20میلادی با چاپ، کاغذ وصحافی نفیس در میان مجموعه به چشممیخورد.وجود مجموعههای کاملیاز آثار تعدادی از نویسندگانفرانسوی قرن 18 و 19 میلادی که در زمانحیات خود آنان بهچاپ رسیده است بر ارزش این مجوعه افزودهاست قدیمیترین کتاب موجود در مجموعه غیرفارسی کهسال ازانتشارش میگذرد کتابی است که توسط Josephus Flavius در مورد تاریخ قومیهود نوشته شده و در سال 1609میلادی در پاریس به چاپ رسیده است.قدیمیترین کتابفارسی، دیوان حافظ به شرح سوری است که بهناصرالدینشاه قاجار اهداء شده است.
این کتاب در سال 1252هجری شمسی (1873میلادی) در لایپزیک منتشر شدهاست جدیدترین اثر خارجی مجلهای است با عنوان Soap Opera Digestکه درژانویه 1979 به کتابخانه رسیده آخریناثر فارسی، جزوهای است که در اوجانقلاب اسلامی (احتمالاًاواخر پاییز 1357) وارد مجموعه شده است.یادداشتهای موجود درکتابها که توسط اهداکنندگان نوشته و امضاء شدهاست، ارزشمعنوی و تاریخی به کتابهای عادی بخشیده است.
در میاناینیادداشتها خط و امضای پروین اعتصامی روی دیوان شعرش،علی نقیوزیری، جان اف کندی، والتدیزنی، جواهر لعل نهرو،بازیکنان تیم فوتبالچلسی، چائوشسکو، گیرشمن، پوپ و امضاءبسیاری از افراد سرشناسدیگر در خور توجه است بسیاریاز کتابهای عادی به خاطر صحافیهای هنرمندانه و نفیسونحوه بستهبندی میتوانند مثل یک شیء هنری بازدیدکنندگانرا مجذوبسازند.