دانلود مقاله تاریخچه روزنامه و روزنامه نگاری

روزنامه ها رااکنون در همه جا پیدا میتوانید ، در دورترین نقاط جهان، در خیابان های شهرهای بزرگ، ‌در کوچه‌های باریک، در هواپیما، در هوتلهاورستورانها و کشتی‌هاودرایستگاه های بس .

آن‌ها لوله‌شده دست به دست می‌شوند و گاه حکم پوشش را دارند که به کار شب‌های سرد در پارک‌ها می‌خورند.

رسانه‌ای که قرار بود دنیا را تغییر دهد، نخستین پرتو خود را در یکی از روزهای سال 1605 در استراسبورگ آشکار ساخت)یک جمهوری آزاد در قرن شانزدهم(.

 یوهان کارولس‌ (Johann carolus)  نمی‌دانست روزنامه چنین کارکردی خواهد یافت.

او روزنامه رلیشن (Relation) را به چاپ رساند.

رلیشن یک واژه لاتین است که از relatio به معنی گزارش دادن مشتق می‌شود و او به همین دلیل این نام را برای روزنامه‌اش برگزیده بود.

او چهار فرمان رسانه‌های مدرن را جاری ساخت.

نخست آن‌که رلیشن نخستین روزنامه موضوعی بود و طیفی از موضوعات را پوشش می‌داد و بنابراین جهانی بود، دوم آن‌که متمرکز بر عامه مردم بود که مسوولیت ورسالت آگاهی داشت و بالاخره تعیین‌کننده‌ترین فاکتوری که رلیشن را به اولین روزنامه مدرن تبدیل ساخت، تداوم آن در انتشار بود.

رلیشن نخستین روزنامه‌ای بود که به صورت هفتگی و به مدت هفتاد سال به زندگی خود ادامه داد.

اما به هر حال، رلیشن از بسیاری جهات شبیه روزنامه‌های امروزی نبود.

در آن دوران پستچی‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای در گردآوری اخبار داشتند، چرا که آن‌ها بودند که خبرها را از پیک‌های سواره می‌گرفتند و از آن‌جایی که در آن دوران خبرها به مفهوم اخص کلمه چندان زیاد نبودند، هر چیزی که می‌رسید به دست چاپ سپرده می‌شد، بی‌آن‌که حتی ویرایش شود.

مقالات به‌طور عمده با حروف سربی چیده می‌شدند و با ماشین‌هایی که از چوب ساخته شده بودند، به چاپ می‌رسیدند. 

چند سال طول کشید تا روزنامه‌ها در سایر کشورها هم پدیدار شوند.

نخستین روزنامه فرانسه تحت عنوان گزت (Gazette) در سال 1631 منتشر شد.

روزنامه‌ دیگری با همین نام در سال 1665 در انگلیس منتشر شد که در آغاز آکسفورد گزت (Oxford Gazette) خوانده می‌شد.

آکسفورد گزت در آکسفورد یعنی در جایی که دربار انگلیس از ترس طاعون در آنجا مستقر شده بود، منتشر می‌شد.

اما وقتی دربار پس از یک سال به پایتخت بازگشت، این روزنامه نیز نام خود را به لندن گزت تغییر داد.

در سوئدن نخستین روزنامه با نام‌ Post-och inrikes Tidningar در سال 1645 انتشار یافت.

این روزنامه سوئدنی قدیمی‌ترین روزنامه‌ای است که هنوز تا امروز و ظاهراً بدون وقفه به انتشار خود ادامه داده است.

پنجاه سال بعد پای روزنامه‌ به آمریکا باز شد و آن زمانی بود که روزنامه پابلیک اکرنسز (Public Occurrences) در سال 1690 در بوستون انتشار یافت.

بدبختانه این روزنامه‌ تنها یک شماره انتشار یافت و به سرعت توقیف شد و به همین دلیل است که تاریخ آ‌غاز انتشار روزنامه‌های مدرن آمریکا را سال 1734 می‌دانند، یعنی زمانی که ژورنال هفتگی نیویارک

 (New York Weekly Journal) منتشر شد .

هجده سال دیگر هم گذشت تا این‌که کانادایی‌ها در سال 1752 به نخستین روزنامه خود یعنی هالیفکس گزت (Halifax Gazette) رسیدند.

اما نخستین روزنامه‌ها در بخش شرقی جهان در قرن نوزدهم با عنوان سیدنی گزت و نیوساوت ادورتایزر (New South advertiser) در سال 1803 در استرالیا منتشر شدند، یعنی درست 15 سال پس از تشکیل تبعیدگاه‌های جزایی در این سرزمین.

اما روزنامه بمبئی ساماچار (Bombay samachar) از سال 1822 در هند منتشر شد.

این روزنامه به دو زبان انگلیسی و گجراتی که زبان شمال غربی هند است،‌ منتشر می‌شود.

جاپانی‌ها هم نخستین روزنامه خود را با نام نیچی- نیچی (Nichi-Nichi) در سال 1872 منتشر ساختند.

اما انتشار روزنامه و به عبارت بهتر تولد روزنامه به مفهوم امروزین آن در سال 1650 در لایپزیگ آلمان و با انتشار اینکومند زایتونگن (Einkommende Zeitungen) صورت گرفت.

اینکومند زایتونگن 6 روز در هفته منتشر می‌شد، چهار صفحه داشت و ابعاد آن حدود 5/31 در 17سانتی‌متر بود  .

اگرچه انتشار روزنامه‌‌ها در آغاز از نظر تعداد چشم‌گیر نبود، اما آلمانی‌‌زبان‌ها به حدی که بخواهند بخوانند، روزنامه در اختیار داشتند.

در پایان قرن هفدهم حدود هفتاد روزنامه آلمانی زبان در آلمان منتشر می‌شد که کمی بیشتر از تمام روزنامه‌های منتشره در بقیه اروپا در آن دوران بود.

این روزنامه‌ها که تیراژهایی در حدود 300 تا 400 نسخته داشتند، توسط 200هزار تا 250 هزار نفر خوانده می‌شدند.

از آن‌جا که همه مردم قدرت خرید روزنامه نداشتند، روزنامه‌خوانی در آن دوره یک تجربه مشترک بود و علاوه بر این، یک سوم جمعیت قادر به خواندن و نوشتن بودند.

آنان‌که روزنامه می‌خریدند در هوتلها ، خانه‌ها و قرائت‌خانه‌ها (reading rooms) برای دیگران روزنامه می‌خواندند و درباره آخرین خبرها و تحولات با هم بحث می‌کردند.

پروفیسورها،  استادان و معلمین هم از گزارش‌های روزنامه‌ها برای دروس و سخنرانی‌های خود استفاده می‌کردند.

ارتقای سطح سواد و آموزش منجر به استقبال بیشتر از روزنامه‌ها شد و مردم برای هزینه کردن در مورد رسانه‌ای که عطش آن‌ها را نسبت به اطلاعات فرو می‌نشاند، رغبت و تمایل بیشتری از خود نشان دادند.

حدود سال 1800 بود که‌ Hamburger Unpartheyische Correspondent برای خود 51 هزار مشتری دست و پا کرد.

چهارهزار نسخه از این روزنامه هامبورگی که برای اروپایی‌ها به یک منبع معتبر خبری تبدیل شده بود، به کشورهای دورونزدیک ارسال می‌شد و این روزنامه توانست نخستین روزنامه‌نگارانی را که فقط از طریق روزنامه‌نویسی امرار معاش می‌کردند، گرد خود جمع کند.

فرا رسیدن قرن نوزدهم نشان داد هیچ چیز یارای ممانعت از غلبه و پیشروی روزنامه‌ها را ندارد.

بروز روش‌های صنعتی کاغذ سازی در میانه قرن نوزدهم و ترکیب مطالب محتوایی با آگهی‌ها باعث شد تا در عرصه روزنامه‌ها سنگ‌پایه تازه‌ای از جنبه هزینه‌ها بنیان نهاده شود.

قیمت روزنامه‌ها به شدت پایین آمد و به این ترتیب هر کسی قادر به خرید روزنامه شد.

پیشرفت در عرصه تکنولوژی‌های چاپی هم به روزنامه‌ها بال و پر داد تا به رسانه‌ای جمعی تبدیل شوند.

فردریک کونیگ (Friedrich Koenig) مخترع در سال 1814 نخستین ماشین با دو سیلندر چاپ را که با نیروی بخار کار می‌کرد، اختراع کرد و آن را در اختیار تایمز لندن قرار داد.

این ماشین می‌توانست 1100 ورق در ساعت چاپ کند و به این ترتیب بود که در 28 نوامبر 1814 چهارهزار نسخه از تایمز لندن را در چند ساعت چاپ کرد و اینجا بود که >ماشین‌های چاپ اتوماتیک  < رونق="" روزافزون="" یافت="">

خبرهای شکست و نابودی ارتش ناپلئون در ژوئن 1815 در واترلو توسط همین ماشین‌های چاپ سیلندری چاپ شد و در سال 1845 شرکت فابریک اگسبرگ (Maschinenfabric Augsburg) تأسیس شد و تا سال 1872 - 750 ماشین چاپ اتوماتیک را در آلمان و خارج از آلمان به فروش رساند.

اما در قرن نوزدهم شاهد یک نوآوری دیگر علاوه بر ماشین‌ چاپ‌های اتوماتیک‌ سیلندری- هم هستیم و این بار هم این تایمز لندن بود که در استفاده از آن پیشتاز بود.

جان والتر سوم‌ (John walter III) نخستین ماشین چاپ را برای روزنامه ساخت و این اختراع به نام ماشین چاپ والتر معروف شد.

مدتی بعد در نمایشگاه جهانی وین در سال 1873 شرکت اگسبرگ، ماشین کوچک‌تری را عرضه کرد که بر اساس اصول ماشین والتر کار می‌کرد، اما کار با آن راحت‌تر بود و می‌توانست 12 هزار ورق در ساعت پشت و رو چاپ کند .رشد سریع در عرصه چاپ روزنامه باعث شد تا فابریکه اگسبرگ- که امروز کارخانه پلائن مان رولند است- به فکر ساخت ماشین چاپ بیفتد و به این ترتیب بود که روتاپلانا در سال 1897 به عنوان یک ماشین رول مطرح شد. 

مدتی بعد در نمایشگاه جهانی وین در سال 1873 شرکت اگسبرگ، ماشین کوچک‌تری را عرضه کرد که بر اساس اصول ماشین والتر کار می‌کرد، اما کار با آن راحت‌تر بود و می‌توانست 12 هزار ورق در ساعت پشت و رو چاپ کند .رشد سریع در عرصه چاپ روزنامه باعث شد تا فابریکه اگسبرگ- که امروز کارخانه پلائن مان رولند است- به فکر ساخت ماشین چاپ بیفتد و به این ترتیب بود که روتاپلانا در سال 1897 به عنوان یک ماشین رول مطرح شد.

اما نخستین ماشین سیلندری برای روزنامه در سال 1899 موجودیت یافت و درسال 1912 بود که این شرکت نخستین ماشین رول افست را بر اساس پتنت پیشتاز افست یعنی کاسپار هرمن (Caspar Hermann) ساخت.

او بعدها هم در ساخت نخستین افست رول که توسط مان رولند تولید شد، نقش عمده‌ای ایفا کرد.

در حال حاضر بیش از یک سوم روزنامه‌های جهان با ماشین‌های افست مان رولند چاپ می‌شوند.

در پیشروی پیروزمندانه روزنامه‌ها که چهار قرن است ادامه دارد، نه تنها روش‌ها و فرایندهای تولید دستخوش تغییر شده، بلکه روزنامه‌ها نیز دچار دگرگونی‌های اساسی شده‌اند.

روزنامه‌ها از همان روزهای اولیه که خبرهایشان را پستچی‌ها می‌آوردند و بدون ویرایش و کنترول و افزودن تحلیل و تفسیر در استراسبورگ به چاپ می‌رساندند، به تدریج به سوی تبدیل شدن به رسانه‌های جمعی حرکت کردند تا رسانه‌هایی باشند که از آزادی مطبوعات در سراسر جهان دفاع می‌کنند، با تحولات عظیم اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در طول قرن‌ها همگام بوده و گاه به این تحولات شکل هم داده‌اند.

روزنامه در چهارصد مین سال تولد خود به رسانه‌ای تبدیل شده است که از جنبه شیوه‌های عرضه روزنامه‌نگارانه مطالب بسیار ثروتمند است، بسیار آسان خوانده می‌شود، از تصاویر و صفحه‌آرایی مطلوب برخوردار شده و بیش از یک میلیارد نسخه از آن در 200 کشور حضور دارد و جالب اینکه انجمن جهانی روزنامه‌ها (WAN) هشت ده هزار روزنامه از سراسر جهان را نمایندگی می‌کند و ازآنجمله 6500 مورد از آن‌ها هم جزو روزنامه‌های یومیه هستند.

اما روزنامه‌ها اکنون مدتی است که از سوی رادیو، تلویزیون و اینترنت به چالش کشیده شده‌اند.

اما با این همه هنوز فرجام تیره و تاری که برای روزنامه‌ها پیش‌بینی می‌شد،‌ رقم نخورده است.

روزنامه‌های الکترونیک و چاپی اکنون به طرز مسالمت‌آمیزی با یکدیگر زندگی می‌کنند و هیچگاه کمیت چاپ به اندازه امروز نبوده است.

اما با این همه، بسیاری از روزنامه‌ها و به ویژه در سال‌های اخیر در کشورهای صنعتی غرب دچار افت درآمد و از دست دادن خوانندگان خود شده‌اند.

آگهی‌ها به سوی اینترنت سرازیر شده و نسل شیفته اینترنت هم رو به گسترش است.

آیا روزهای پرشکوه روزنامه‌ها رو به پایان است؟

روزنامه در چین و هند در این نکته تردیدی نیست که صحنه‌ رسانه‌ای دستخوش تغییر شده است و این تغییرات باز هم ادامه خواهد یافت.

در حالی که مصرف رسانه‌ای از آغاز قرن بیستم از حدود 10 ساعت به 60 ساعت در هفته در سراسر جهان رسیده، دست روزنامه‌ها خالی مانده است.

اما هنوز نمی‌توان گفت که چشم‌انداز فراروی روزنامه‌ها کاملاً تیره است .

طبق گزارشی که انجمن جهانی روزنامه‌ها منتشر ساخته است، درآمد آگهی‌های روزنامه‌ها در سال 2003 دو درصد نسبت به سال 2002 افزایش یافته و پیش‌بینی می‌شود که این روند صعودی تا سال 2008 ادامه یابد.

انجمن جهانی روزنامه‌ها همچنین گزارش داده که تیراژ روزنامه‌ها هم در سطح جهانی در سال 2003 در مقایسه با سال 2002 حدود 12/0 درصد افت داشته است.

اما این افت تیراژ در برخی از کشورهای صنعتی از طریق توسعه بازار جبران شده است.

چین با فروش روزانه 85 میلیون نسخه روزنامه صاحب عنوان پرتیراژترین کشور از نظر مصرف روزانه روزنامه است و این در حالی است که این رقم برای هند که در مکان دوم جهانی قرار دارد- 72 میلیون نسخه در روز است.

نگاهی به کشورهای دیگر می‌تواند پتانسیل روزنامه‌ها را به تصویر بکشد: در سیرالئون فقیرترین کشور جهان که سطح بی‌سوادی در آن 85 درصد است، روزنامه‌ها از سال 1997 به بعد مثل سمارق در حال روییدن است.

این کشور در سال 1997 دارای 12 روزنامه بود و این در حالی است که در سال 2005 دارای 50 نشریه است.

در افغانستان سطح سواد 20 درصد است، اما در سال 2002 در این کشور حدود 265 نشریه منتشر می‌شد که 150 مورد آن در کابل پایتخت آن توزیع می‌شد.

در سنگال با کمبود خریدار برای روزنامه‌ها مواجه هستند و این بسیار طبیعی است،‌ چون قیمت یک روزنامه معادل قیمت یک کیلو برنج است، اما با این همه روزنامه‌ها کماکان در سنگال خوانده می‌شوند: 60 درصد مردم، روزنامه‌ها را قرض می‌گیرند.

تولیدکنندگان روزنامه‌ها و مفاهیم تازه روزنامه‌ها در عصر اطلاعات به کدام سو خواهند رفت؟

روزنامه‌ها چهارصد سال است که در سراسر جهان در حال شکل دادن به افکار عمومی هستند و هنوز جزو شکل‌های محبوب‌ و معتبر رسانه‌ای در عرصه اطلاع‌رسانی به حساب می‌آیند.